Sahra tozları ekosistemler için ne anlam taşıyor?
Ayhan Küyük

Ayhan Küyük

Orman Mühendisi Diyor ki:

Sahra tozları ekosistemler için ne anlam taşıyor?

02 Mayıs 2022 - 00:58

Sahra tozları ekosistemler için ne anlam taşıyor?

Devasa Sahra toz bulutu geçen pazartesi günü ülkemize ulaştı. Güneydoğu ve İç Anadolu ile Akdeniz Bölgesinde akşam saatlerinde gökyüzünü süt kahverengine boyadı. Görüş mesafesi hayli kısalmıştı. Hatta Aksaray İlimizde araçların otobana girişleri dahi durdurulmuştu.

Kuzey Afrika'daki geniş kuru çöller, dünyadaki en büyük ve en tutarlı toz kaynaklarıdır. Kum tepeleri genellikle tozu sağlamaz.Sadece en şiddetli rüzgarlar bu kadar ağır parçacıkları kaldırabilir. Buna kum fırtınaları denir Ancak ince toz parçacıkları genellikle geçmişte bir noktada su tutan göllerin tabanında bulunur. Özellikle küresel iklim değişikliği ile kuruyan göllerin yüzeyini toz tabakası kaplar. Yıl boyunca, bu toz zengini yerlerin yüzeyinden esen güçlü bir rüzgar bile tonlarca tozu havaya kaldırabilir.

Sahra tozu rüzgar yönündeki yerleşim yerindeki insan topluluklarının sağlığına önemli ölçüde zarar verebilir. Solunum hastalıkları, ülkemiz de dahil olmak üzere dünya çapında önde gelen ölüm ve sakatlık nedenleridir.Toz astım hastaları için daha ciddi problemler oluşturur ve tozdaki yüksek kuvars içeriğinden kaynaklanan bir akciğer hastalığı olan silikozise yol açabilir.

Peki bu Sahra tozunun faydası var mı?

Her ne kadar Sahra tozu sağlığa zararlı olsa dahi Dünya'nın biyolojisi ve iklimi için de çok önemlidir.Sahra Çölü'nden 3-4 bin km fazla yol kat ederek rüzgar yönünde Mısır ve Suriye üzerinden gelen toz bulut kurumuş göl aynalarından yaklaşık 180 milyon ton mineral açısından zengin toz taşır. Binlerce km, ince taneli toz hem indiği yerlerin ekolojisini hem de bir bütün olarak iklimi şekillendiriyor.

Doğal mineral tozu, iklimi etkilemenin yanı sıra su ve karasal ekosistemleri beslemektedir. Araştırmalar, orman ekosistemi için besin kaynağı olan fosfor açısından zengin olduğunu göstermiştir. Ayrıca demir, potasyum ve kalsiyum içerir. Özellikle Sahra toz bulutunu oluşturan demir ve fosfor mineral parçalarına hem karadaki bitkiler hem de denizdeki fitoplankton büyümek için ihtiyaç duyar. Toz, gezici buluttan düşerek okyanusun güneşte ısıtılmış yüzeyine inerken, orada yaşayan ve genellikle elementlere aç olan fotosentez yapan canlıları besler. Atlantik'teki okyanusa bağlı fotosentezleyicilerin kullanabileceği demirin yüzde 70'inden fazlası , 2014 yılında yapılan bir araştırmaya göre Sahra tozundan geliyor.

Çad'daki Bodele havzasında toplanan toz özellikle ilgi çekicidir. Bu antik göl yatağı, fosfor yüklü büyük ölü mikroorganizma birikintileri içerir. Buna karşılık ülkemizde bulunan orman toprakları başta olmak üzere hemen hemen tüm tarım toprakları sık ve yoğun yağışlarıyla yıkanan fosfor ve diğer kritik besinler açısından çok yetersizdir. Bu nedenle, orman ekosistemi ve tarım alanları bu kayıpları telafi etmek için Sahra tozuna bağımlıdır.

Bilim insanları ilk kez sahra tozunun, Atlantik ötesi yolculuğunda ne kadar fosfor taşıdığını araştırdılar. Geophysical Research Letters dergisinde 24 Şubat 2015'te yayımlanmak üzere kabul edilen yeni bir makale de , fosfor miktarını yılda yaklaşık 22.000 ton olarak ortaya koyuyor ve bu da Amazon'un yağmur ve selden kaybettiği miktarla kabaca eşleşiyor. Bu fosfor, her yıl Amazon'a yerleşen 27,7 milyon ton Sahra tozunun sadece %0,08'ini oluşturuyor. Bulgu, tozun çevredeki rolünü ve bunun yerel ve küresel iklim üzerindeki etkilerini ortaya koymaktadır.

Yukarıda belirtilen makaleye konu olan araştırmanın başyazarı Hongbin Yu, "Tozun birçok yönden çok önemli olduğunu biliyoruz. Bu, Dünya sisteminin temel bir bileşenidir. Toz iklimi etkileyecek ve aynı zamanda iklim değişikliği de tozu etkileyecektir" dedi.

Cornell Üniversitesi'nde iklim bilimcileri 20. Yüzyılda geçen yüzyıla göre toz taşınımında bir artış olduğunu belirtiyor . Artışın yaklaşık yarısının muhtemelen iklim değişikliğinden kaynaklandığını diğer yarısı ise tarım ve insan baskısından meydana geldiğini ifade ediyorlar.

Ancak daha tozlu bir geleceğin iklim üzerinde ne gibi bir etkisi olacağı tam olarak belli değil, çünkü toz gezegeni hem ısıtabilir hem de soğutabilir. Açık renkli toz bulutları okyanusun üzerinden aktığında, güneşin karanlık okyanus yüzeyinin aksi takdirde absorbe edeceğine gelen ısısını geri yansıtırlar. Ancak kar veya buz gibi parlak yüzeylerde toz biriktiğinde, bunun tersini yapar, güneş ısısını emer ve buzun erimesini hızlandırır. Dünya çok küçük ve hepimiz birbirimize bağlıyız.

YORUMLAR

  • 0 Yorum
Henüz Yorum Eklenmemiştir.İlk yorum yapan siz olun..

Son Yazılar